Red subversions: meet the North Macedonian artist reinterpreting her country’s past

Screen Shot 2020-02-02 at 16.54.58


Link to Calvert Journal

By Paula Erizanu

When she first heard the title of 2019’s Venice Biennale of Art, May You Live in Interesting Times, North Macedonian visual artist, Nada Prlja, thought of her childhood and adolescence in Yugoslavia. Representing the North Macedonia pavilion, Prlja didn’t want to just draw on nostalgia. Instead, she went on to explore how forgotten political ideas could provide alternative solutions for today’s socio-economic problems.

As the Berlin Wall fell in 1989, Prlja was graduating from the Fine and Applied Arts High School in Skopje, then part of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia. She had mixed feelings about the collapse of communism. “We celebrated the fall of the Wall, but we were at the same time frightened and felt unsettled about what tomorrow would bring,” Prlja told The Calvert Journal. She says that she had experienced a similar confusion when the leader of Yugoslavia, Josip Broz Tito, died in 1980 (she was only 10 at the time).

While in her country, like in most of Eastern Europe, the socialist era is now condemned because of its totalitarian undertones, Prlja uses her art to reference both the job security which defined the communist regime (unless, of course, you were a political dissident or stepped on the Party’s toes) and the rich culture of Yugoslavia, owed partly to the freedom the country enjoyed compared to other states in the socialist bloc. In a way, Prlja is not alone in this pursuit. Her generational peers, the conceptual artists Hristina Ivanoska and Gjorgjie Jovanovik, also make art taking a revisionist look on the transition to capitalism. But what sets Prlja apart is her commitment to exploring this troubled history by focusing on material artefacts, and the social and cultural life they sparked.

Subversion to Red, her project for North Macedonia’s pavilion at the 2019 Venice Biennale, included three sculptures called The Collection: She does what she wants: l, ll and lll, inspired by the collection of the Museum of Contemporary Art in Skopje. Founded in 1963, the museum accrued its collection of over 7,000 artworks from donations made by 66 countries and individual artists, after Skopje was devastated by an earthquake that same year. Growing up in Skopje, the museum was the only place where Prlja could see original works of international contemporary art.


Founded in 1963, the Museum of Contemporary Arts in Skopje accrued its collection thanks to international donations following a devastating earthquake


The artist sees the neglect of socialist cultural heritage, such as art archives, monuments, or Brutalist architecture in Skopje, as a loss. Since the fall of the Iron Curtain, like many countries in Central and Eastern Europe, North Macedonia wanted to break from its recent past to chase western ideals and neoclassical splendour, whilst eradicating its built heritage. “This collection matters to me from both a global and a more personal perspective. In a way, my work pays tribute to this rare example of international solidarity, which occurred during the Cold War but truly defied it,” Prlja says. Indeed, by revisiting this historical period, Prlja celebrates something more than cultural heritage; a time of unity, when humanity transgressed ideological and physical borders.

This isn’t the first time Prlja has challenged mainstream political beliefs governing her country. Her most confronting work is a 2007 video titled Glass Factory 1954-94, revisited 2007 made as a critique of the country’s transition to capitalism when state-owned factories fell into the hands of private individuals, for next to nothing. Located on the outskirts of Skopje, the glass factory in question, Staklara, employed more than 4,000 workers during its 40 years. In 1994, 800 workers were made redundant in a single day. In the video documenting the abandoned buildings of this factory through archive material, Prlja counts from one to 800 via a voiceover “in an attempt to restore a sense of dignity by assigning a number, at the very least, to every single person who had once been employed by this factory.” Eventually, she loses track of the numbers.


Prlja’s desire to reconcile ideological tensions might be linked to her own upbringing. Her mother comes from an aristocratic family who lost a factory once the communist regime took over the country after the Second World War, but her father’s parents were committed communist partisans. “My liberal parents taught me that you can overcome physical or mental borders, that differences can be respected and even bring something beautiful to the world,” Prlja says.

Living between Skopje and London, where she received an MPhil at the Royal College of Arts in 2002, Prlje also engages with the theme of migration in her practice. In 2008, she recreated the typical queue at airport passport control as one example of the harsh realities North Macedonian economic migrants face when leaving the country in search for a better life.


That same year, she also made a poster made of silk and emblazoned with the slogan: “A worker who does not speak English is no worker.” Since 1990, about half a million North Macedonians — a third of the total population — has migrated mainly to Western European countries. Like many Eastern European migrants, they have to make a tough choice to abandon their families, communities, careers, and professions, and leave for better salaries in unskilled jobs in more developed economies.

As an artist, Prlja feels a responsibility to document these experiences. Her hope is that ultimately, more empathy and solidarity — translated into policy and a different political climate — will bring change both in her native country and across the world.


. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

MAP Magazine /UK/ _ Interview with Nada Prlja

Screen Shot 2019-08-07 at 17.08.48.png

Link to original website

Link to PDF of the interview

Question 1. (Manca Bajec and Isobel Wohl) Ralph Rugoff writes that this year’s exhibition, entitled May You Live in Interesting Times,‘will no doubt include artworks that reflect upon precarious aspects of existence today, including different threats to key traditions, institutions and relationships of the “post-war order.”’ How do you feel that the work that you are presenting as part of your curated project responds to this set of concerns? (Or, for curators, how do the curatorial choices you have made respond to this set of concerns?)

The artist chose not to answer Question 1.

Question 2. (MB and IW) What does it mean for you as an artist, a curator, or a curatorial team to represent your country? How does the structure of the Venice Biennial, with its individual national pavilions, influence your choices as a participant? What does it mean, in terms of the current state of European and world politics, for us to emphasise national representation in the arts sector?

In 2006, I curated a show in London entitled The Last Geographically Defined Exhibition, in which I listed the names of the countries to which the participating artists belonged, before listing the names of the artists themselves. In doing so, I questioned how the participating artists (there were six from five different countries) perceived themselves and their work within the framework of being seen, first and foremost, as a representative of their native or adopted countries. The intention was to question the validity and relevance of national representation within the art world today, in the context of our contemporary global society. This clearly illustrates my point of view about the relation between art/artists and the notion of national representation.

Despite this point of view, my motivation to represent North Macedonia at the Venice Biennale was twofold. North Macedonia is a country which is ethnically and culturally diverse, both multi-layered and with a turbulent history. My team and I represent this complexity and diversity, and I am very pleased that the current government, through the Ministry of Culture and otherwise, has supported this. By selecting me, with my diverse background and critical art practice, to represent North Macedonia, the cultural establishment signifies that it is now willing to support critical and explorative practices which do not engage with national promotion on a simplistic level, but rather reflect on the socio-political conditions in the country as well as within the wider world. From this perspective, I see the interaction between the ‘artist’ and the ‘country’ represented as a significant step forward for North Macedonia. The fact that our pavilion was not within the Giardini, where each country virtually owns its own national pavilion, but instead is housed within a typical Venetian Palazzo embedded within the urban fabric of the city, has also enabled my project and solo exhibition Subversion to Redto be more site-specific and personal, thereby liberating it from the confines of a ‘national’ representation.

My general opinion is that pavilions should not necessarily be based on national representation: I am a supporter of pavilions that have chosen to include or be represented by artists of other nationalities. I am also a supporter of artists who discuss issues that are of crucial significance politically. At the same time, it is evident that at every Venice Biennale, there is a certain competitive tension regarding which country will win the award, which becomes more relevant than which artist, project, or exhibition is selected as being the most relevant or of the highest artistic quality. It was interesting to find out, while working on my exhibition, that not much has changed, during all these years in the existence of the Biennale, in terms of how the Biennale addresses representatives of each country, adhering still to a strictly hierarchical relation, based on diplomacy between countries.

For example, it remains important which political representatives from each particular government appear at the opening of their national pavilion, in this way validating the selection of the artist and their exhibition as a genuine national representation. In general, the political agendas of the Biennale and the participating countries are quite transparent, as they are readily visible through the interest and media support received by particular nations, which happen to be of interest in the current political climate (for example, this was evident with Ghana, which participated for the first time this year). Nevertheless, as this is one of the rare opportunities where culture has the capacity to directly influence political agendas and the issue of national representation, I believe it is an important opportunity and that the cultural workers involved should take a stand and act responsibly through their contributions, in order to enable culture to be at the forefront, represent the avant-garde, and thereby to remain relevant to the world order.

North Macedonia 1 CopyNada Prlja, ‘Red Discussion II.’, 2019, live art event. Photo: Ana Lazarevska. Courtesy the artist

Question 3. (MB and IW) How do the choices you’ve made in your national pavilion relate to recent developments in your artistic or curatorial practice? What do you hope that your creative decisions in this project will contribute to your work going forward?

My artistic practice has frequently been driven by the desire to not only comment on but also propose solutions to particular situations. It is often the case that artists make visual references to certain processes, making things which are otherwise less visible more accessible to the audience, but sometimes, certain art projects attempt to propose solutions as well. These proposals are not necessarily related to concrete solutions that can be offered through design, policy-making, or humanitarian aid, but instead tie these projects to multiple other disciplines, thereby offering alternative solutions through artistic methods of subversion. Subversion to Red, according to several art critics and journalists, as well as according to numerous members of the general public, represents this kind of enquiry, which contains a proposal.

Subversion to Red was conceived in the aftermath of one of my most ambitious art projects, entitled Peace Wall, which was commissioned by the Berlin Biennale in 2012. The project manifested the socioeconomic diversity and inequality of the citizens of Berlin through the realisation of a temporary barrier, a wall dividing the two sides of Western and Eastern Friedrichstrasse, one of the most prominent and historically significant streets in the city. This wall, which was 15m long and 5m high, illustrated a division of the citizens of the local community in those two areas of the street, with some of the lowest income families inhabiting the western side, while the endless row of high-end luxury stores on the Eastern side witnessed the presence of elitist life in near proximity.

This project, like many other artists’ projects, visualised this division, but did not offer a solution to the problem. Even though the project offered to the citizens a platform (quite literally) through which to voice and discuss their concerns and the relevant issues affecting their neighbourhood and livelihood, this option was not fully used by the citizens. The project’s inability to offer concrete solutions for this relevant issue of economic inequality continued to haunt me after the end of the Berlin Biennale, and the possibility of encouraging or providing potential solutions to particular situations or issues has since become a focus of my artistic practice.

One of the first questions I now ask myself whenever I start creating a project is: Are there any solutions that I can offer with this project? The project Subversion to Red goes back to history, our common history, focusing in particular on the history of former Yugoslavia (of which Macedonia was once a part, as one of the country’s six republics) and the era of socialism, questioning what was good and bad about that particular form of socialism. By asking ourselves whether or not it may be possible to ‘reuse’ aspects of this socialist ideology, by eliminating its negative sides, we consider whether it may be possible to ‘bring back to the scene’ certain elements of that system and ideology that could objectively be seen as being valuable.

Through this act of re-examining the past, I refer to the theories of Marxism and of leftist ideology, discussing those issues openly. It took a certain courage to propose this subject, now deeply unpopular to the current cultural establishment of North Macedonia, as a relevant project for the Venice Biennale, yet in my mind, bringing this topic to the international scene with the intention of enquiring into aspects of our recent past, creating a new opportunity to analyse thoroughly the knowledge and experiences of the past in the search of lost opportunities, is a relevant idea and a vital approach for an art project of this stature.

Subversion to Red seeks to stimulate provocatively the search for alternative forms of art and socio-political formations by revisiting specific concepts and societal models from the past. In response to Rugoff’s concerns about current conditions, my project Subversion to Redencourages a return to the ‘forgotten’ notions of idealism and ideology, as an alternative form of motivation in contemporary society. It proposes a re-reading and de-/re-construction of the postulates of Marxist theory and Leftist thought, in order to seek their compatibility with today’s society, introducing subversive qualities and the playfulness of artistic practice, as a way of indirectly influencing reality. This approach is something I value and aim to continue working with in the future.

In 2013, the first live art event Red Discussion I was staged at the Calvert 22 Foundation in London. The theorists and cultural workers Dave Beech, Hannah Black, Gail Day, Mark Fisher and Nina Power gathered around the pentagonal red table, onto which the key findings of each participant and issues brought up during the ensuing discussion were written onto the surface of the table by moderator Vlad Morariu as the event unfolded. The red table with its white writings thereby became a kind of document, an artwork, or subversive guide, with possible guidelines for what from the leftist ideology and socialist experience from the past could be reintroduced and reused in society today and how this might happen.

In 2019, during the Venice Biennale, Red Discussion II was the opening event of the North Macedonian pavilion, with the participation of theorists and cultural workers Charles Esche, Maurizio Lazzarato, Chantal Mouffe, Laura Raicovich, and Artan Sadiku, moderated again by Vlad Morariu. Further discussions and confrontations are planned in the future, in different contexts and with different participants, after which the project should be able to offer concrete alternative solutions in relation to a variety of issues, such as labour, democratisation of society, the role of art institutions etc. It is significant that those ‘offerings’ have been created under the conditions of a live art event, where theorists and cultural workers are engaged in direct discussion and confrontation, in the search for resolutions. The format of this particular artwork was conceived and designed in this way in order to generate the responses of the participants in an environment of intellectual openness, while enabling and inviting emotional reactions to the opinions voiced and the theories proposed, with the intention of sharing their ideas and confronting other schools of thought from individuals with different experiences and levels of knowledge. For me, this is the essence of democracy and is aligned with what Boris Buden would call ‘Socialism with a human face’, which for him represents an acceptable form of societal arrangement.

As an engaged artist, I am fully immersed in these topics and issues, and it is something I hope to continue working on, with the aim of contributing to the general discussion in the wider society, and to possible actions in relation to improvements regarding these issues in general. I see my work, in this sense, as a platform for gathering knowledge, ideas, and experience, that can hopefully be collected, redirected and reused concretely for the wider benefit of society.

It is also quite important to mention that with this project, in the process of making sculptures for the series of works under the title The Collection, She does what She wants, I also discovered a great affinity with certain aspects of sculpture-making. As my practice is always driven by specific concepts, it does not often rely on the use of classical art techniques. In this case, it was necessary for my work to take this format. This series of artworks in the exhibition refer to and are inspired by the works of artists (mainly from Macedonia) working in the 1960s in former Yugoslavia. These artists were important because they continued their individual artistic investigations, even though they did not align with mainstream political agendas. They were individualistic, not fashionable; experimental and transgressive, yet at the same time also appreciated by the mainstream and the general public, another lesson to be learned from the past.

For me, the act of painting or making of sculptures will probably always remain part of wider, multidisciplinary, layered exhibitions. I took here, within the framework of the Venice Biennale, an opportunity to indulge myself in being an artist per se, possibly a practice that I will find a way to continue.


Manca Bajec is an artist and researcher living and working in London, UK and Ljubljana, Slovenia.

Isobel Wohl is a visual artist and writer. She lives and works in London, UK and Brooklyn, NY.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Interview with Nada Prlja / Nova Makedonija


We have to be sailing safe and fast to Venice biennale /

Кон Венеција мора да пловиме сигурно, брзо и директно

Link to the PDF of the interview

Link to the newspaper

Нада Прља, претставничка на Македонија на Венециското биенале

Вашиот проект „Субверзија во црвено“ ќе ја претставува Македонија на претстојното Венециско биенале. Кажете ни детали за делото што ќе го изложите?
– Проектот се базира на постојната историска граѓа, тргнувајќи од социополитичките состоjби од 20 век до културолошките моменти од историјата на модерната. Историските моменти се преработени преку експериментирањето и адаптирањето, создавајќи нов уникатен израз. Овој проект, според својата основна идеја, е истражувачки и се состои од повеќе делови, т.е. уметнички дела, кои користат различни уметнички и неуметнички методи и медиуми, како на пример дискусија во форма на перформанс (проектот „Црвена дискусија“), документарно видео од перформанс, инкорпорирање на веќе постојни и историски значајни уметнички дела од модерната, како на пример на великаните на македонската уметност Лазевски, Грабуловски и др., како дел од вториот проект. Целта на изложбата е различните медиуми и методи да укажат и истакнат нов светоглед во општествените случувања, што отвора можност за индиректно/директно влијание на уметничкото творештво врз општествените идеологии и процеси.

Како е замислено да биде презентиран проектот на Венециското биенале?
– Истражувачко-развојното продолжение на проектот ќе се оствари на годинешното Биенале во Венеција. Се очекува проектот да развие нови редефинирани ставови преку активно учество на реномирани културни дејци и да поттикне интерес кај интернационалната културна јавност, што ќе придонесе за афирмација на македонската културна продукција и уметнички ангажман. Дискусијата ќе се одвива во изложбениот простор околу црвената маса поставена во центарот, со учество на реномирани теоретичари. Ова збиднување претставува јавен перформанс, во траење од два часа, и ќе се одвива помеѓу: Влад Морариу (модератор и учесник), Борис Буден (учесник), Маурицио Лазарато (учесник), Силвија Федеричи (учесничка) и Артан Садику (учесник). Артан Садику е исто така и концептуалниот соработник на нашето учество во Венециското биенале, тој е најодговорен за координацијата со овие истакнати учесници. Неговото интелектуално кредо и неговите концептуални заложби ќе бидат видливи низ проектот. По завршувањето на дискусијата, масата со испишаните зборови останува во изложбениот простор (со нејзино закачување на една од ѕидните површини), служејќи како платформа за изградба и промислување на клучните концепти и идеи што би можеле да се користат како водич за редефинирање на новите поими во современото општество. Вториот дел од проектот тематски ја поттикнува идејата за „нереализираниот сон на социјализмот“ (Буден), со ослободувањето на душата и телото, самоиронијата, љубовта, човековите грешки и наивност, аспект на човековата природа што е занемарен за време на „стариот бран“ на социјализмот. Проектот се стреми да развие одредена анархистичка имагинација, уништувајќи ја страхопочитта кон „херојските големини“ од социјализмот, кои во проектот се претставени низ спротивставувањето на режимот низ претставувањето ликовни дела од тој период, дела на Грабуловски, Лазески итн. Претставувањето на дел од делата од колекцијата е и обид да се отворат нови, поинакви перспективи, чии темели се изградени токму преку МСУ. Со ова се потврдува дека музејот е вистинскиот и единствен моќен претставник на овој проект, каде што врската помеѓу проектот и институцијата не е само проформа туку е посуштинска. Скулптуралните/ликовни дела ќе бидат поставени во форма на неконвенционална инсталација, што претставува уште еден од аспектите на субверзивното промислување на минатото. Едно од предложените дела од колекцијата на МСУ е сликата „Апстракција“ (1979) на Борко Лазески, македонски муралист што работел помеѓу 1950-тите и 1980-тите, главно во Македонија, но и во Мексико и на Средниот Исток. За реномираниот Јордан Грабул ќе се направи вовед со претставувањето на неговото вредно творештво низ делото „Крешчендо“ (1961) од колекцијата на МСУ. Сите овие уметници што твореле во средината на 20 век во рамките на социјалистичкото уредување, со своите неконвенционални и некомпромисни дела се обидоа да избегаат од строгата рамка на социјалистичкиот реализам и уметност по нарачка и да му останат верни на индивидуалниот уметнички и идеен израз.

Колку е важно авторот што се претставува во Венеција да има искуство со учество и изведба на дела со сличен контекст, да е присутен на меѓународната сцена, критериуми што вие несомнено ги исполнувате?
– Имам реализирано околу 20 самостојни и 95 групни изложби. Изложував во референтни музеи и галерии: „Кремс Кунстхал“ во Кремс, Австрија, „Луис Глуксман галери“ во Корк, Ирска, „Палас де Токио“ во Париз, Франција, „Музеум Сзтки“ во Лоѓ и во Националната галерија на уметност во Варшава, Полска, потоа во реномирани приватни галерии и фондации: „Вајт кјуб“, „Калверт 22 фондација“, фондација за уметност „Дејвид Робертс“, трите во Лондон… Во Македонија, во МСУ и Националната галерија, сум имала самостојни изложби и во истите музеи бев дел на групни изложби по четири-пет пати. Сум учествувала на шест биеналиња, по покана од еминентни ликовни професионалци: Артур Жмијевски (најпознатиот современ полски уметник) и Јоана Варша (кураторка и предавачка на Ликовната академија во Стокхолм) за Берлинското биенале, покана од Калед Рамадан и Алфредо Крамероти (директор на „Мостин галерија“) за „Манифеста“, покана од Аленка Грегорич (уметничка директорка на Градската галерија на Љубљана) за Графичко биенале во Љубљана. За Берлинското биенале зад мојот проект „Sид на мирот“ застанаа директорот на Биеналето, Габриелe Хорн, градоначалникот на општината и градоначалникот на Берлин. Тоа беше еден од најкомплексните проекти изведени на Биеналето од почетокот на самото биенале во 1996 година. Sидот поради својата природа, големина 14х5,5х1,5 м и јавното поставување, поради кое сообраќајот во една од најпрометните улици на Берлин, Фридрихштрасе, беше стопиран за време на Биеналето, предизвика голем интерес. Ме привлекуваат проекти од комплексна природа, по својата концептуална, изведбена и реализациска основа. Сакам од секој проект да научам нешто ново, да разоткријам што е тоа што уметноста може да ни понуди како медиум, до каде можеме низ уметноста да ги смениме нештата во другите паралелни сфери на уметноста. Моите проекти секогаш се различни и се водени од просторот, ситуациите, состојбите, кои се секогаш по себе различни. Никогаш не би можела да размислувам за уметност како слика на ѕид (иако сакам слики на ѕид) – уметноста сама има капацитет за многу повеќе – што и го претставувам низ овој проект.

Куратор советник на вашиот проект е Тевж Логар од Словенија, звучно име во уметничкиот свет. Како дојде до соработката со него?
– Се запознавме во 2009 г., кога бев дел од 28-то Графичко биенале во галеријата „Шкуц“ во Љубљана, која Логар ја предводеше долго време. Последен пат се сретнавме на „Виена контемпорари“, каде што тој ја претставуваше галеријата „Грегор Поднар“ од Берлин, а јас со Даниел Серафимовски ја претставував нашата СИА-галерија од Скопје на Виенскиот саем за современата уметност. Тевж својот ангажман во проектот го објаснува во следните зборови: „Најбитно е да се биде свесен во каков контекст се влегува и што е потребно да се направи. Ја прифатив поканата на Нада Прља и МСУ, бидејќи во предложениот проект гледам многу голем потенцијал, кој од една страна е актуелен во однос на сегашниот теоретски дискурс на современата уметност, а од друга страна воспоставува некој формат на презентација што ја преоѓа традиционалната форма на Венециското биенале. Тоа е одлично концептуално поаѓалиште, сега уште треба да се реализира во планираните габарити и да се направи стратегија за дистрибуција на проектот“.

Логар веќе неколкупати учествувал на престижното Венециско биенале на уметноста. Колку е важно ова негово искуство?
– Логар учествувал на повеќе биеналиња, што во голема мера ќе придонесе кон квалитетот на проектот. Во рамките на фактот дека имаме само уште три месеци до започнувањето на проектот, неговото искуство дотолку повеќе ќе помогне за солидно и репрезентативно претставување на проектот. Јованка Попова од МСУ е главната кураторка на проектот, јас ја следам нејзината работа веќе неколку години, по моето враќање во Скопје во 2014 година. Имав можност да учествувам во изложбата „Каде да (не) одиме?“, организирана од нејзина страна и „Прес то егзит“ во МЦ-галерија во Њујорк. Тогаш ги забележав способностите на Јованка, која се истакнува со префинет, прецизен и интелектуален стил на пишување, перфектни организациски способности и познавање на нештата во уметничкиот свет. Делиме и некои лични особини, двете сме воркохолици, беспрекорно сме организирани и водени од исти премислувања за односот помеѓу уметноста и социјалното. Гледано пошироко, ова е проект на Нада Прља, но уште повеќе е проект на МСУ и директорката Мира Ѓакина, бидејќи музејот е носител на проектот. Сега сме во еден брод, секој има своја функција, но ако бродот тоне, секој мора да прави сѐ за да не потоне. Ако потонеме, воопшто не е битно кој е виновникот. Колку и да звучи смешно ова, секогаш заедништвото, споделувањето, добрата комуникација се основен дел на еден добар проект, така што мораме сигурно, брзо и директно да „пловиме“ кон Венеција.

Што е потребно, покрај квалитетот на делото, за еден павилјон да биде видлив за публиката и стручната јавност во Венеција?
– Најважно е, покрај добриот квалитет и соодветност на проектот со темата на Биеналето, да имате етаблирани и реномирани имиња на учесниците, кои го привлекуваат вниманието на уметниците и пошироката публика, што со овој проект е остварено. Луѓето што ги гледаат каталозите од Биеналето или се информираат на поинаков начин, квалитетот на проектот и звучните имиња на уметниците и учесниците ги привлекуваат да го посетат павилјонот на одредена земја.

Како соодветствува проектот во однос на зададената тема на Биеналето, „Може да живееш во интересни времиња“?
– „Да се живее во интересни времиња“ претендира да се разбере потенцијалот на уметноста како метод за да ги дознаеме работите што не ги познаваме – работи што се надвор од границите, надвор нашиот дострел или недостапни од разни причини. Намерата на кураторот Ралф Руголф е да истакне уметнички дела што ја истражуваат меѓусебната поврзаност на различните феномени и кои даваат афинитет кон идејата, дека сè се поврзува со сè друго. Тргнувајќи од социополитичките состојби од 20 век, нивните основни премиси и верувања, проектот „Субверзија во црвено“ преку културолошко-уметничка редефиниција од модерната, а преку метод на експериментирање и адаптирање, создава уникатен начин на израз низ предложени дела, рецентни во современата интернационална уметничка и културна сфера. Проектот ја поддржува основната идеја на кураторот Ралф Ругоф дека можеби уметноста може да биде еден вид водич за тоа како да се живее и размислува во „интересни времиња“.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Interview with curator Tevz Logar / Nova Makedonija


Screen Shot 2019-08-03 at 17.38.48
Click on the image to see the full text

Best Pavilions at Venice Bienale are made by good connection between creativity and organisation

Најдобрите павилјони на Венециското биенале се спој на креативност и добра организација

Тевж Логар, куратор од Словенија, неколкупати учествувал на престижното Венециско биенале на уметноста, првиот пат како комесар на Словенечкиот павилјон во 2009 г., кога беше претставен уметникот Миха Штрукељ, потоа во 2013 г. како куратор на Словенечкиот павилјон, во соработка со реномираната уметница Јасмина Цибиќ, и минатата година, кога го претставуваше „НСК Стејт павилјонот“. Со македонската уметница Нада Прља се запознава во 2009 г., кога таа беше дел од 28-то Графичко биенале во галеријата „Шкуц“ во Љубљана, која Логар ја предводеше долго време, а неодамна почнуваат и да соработуваат. Долгорочна соработка има со уметникот Улај, познат како поранешен соработник и животен сопатник на славната Марина Абрамовиќ. Во 2014 г. заедно основаат фондација посветена на неговата работа, а во моментов се подготвува публикација за неговиот проект „Фототот“, кој го извел во далечната 1976 година во Де Апел во Амстердам.

Кој од ангажманите на Венециското биенале ви беше креативно најинтересен?
– Секако, најкреативна беше соработката со Јасмина Цибиц, бидејќи тоа беше некакво продолжение на нашата соработка, во проектот бевме заедно од самиот почеток, така што бев соочен со донесување на сите одлуки од креативен, бирократски, логистички и стратегиски аспект. И другите две учества беа многу важни за моето разбирање на тоа што претставува Венециското биенале како манифестација. Најбитна работа како продуцент е да имаш квалитетна идеја на која можеш да градиш сѐ. Но ништо не ти помага ако не си свесен дека тука има многу бирократија, логистика и други работи што се врзани за биеналето како институција, ти всушност работиш внатре во еден етаблиран бренд. Венеција е комплексно место каде што се случува продукција на уметнички дела во еден од најавтентичните европски градови и буквално за сѐ ти треба некоја дозвола. Потоа тука е делот на дистрибуција и публицирање на павилјонот, што на некој начин е проект сам за себе, бидејќи треба да направиш стратегија како да се пласира проектот и да се направи видлив за стручната публика, медиумите и за пошироката публика. На пример, еден од предизвиците се првите неколку дена, за време на отворањето на павилјонот, кога буквално секоја минута нешто се случува. Да привлечеш публика на отворањето токму на својот павилјон е вистински потфат за кој треба да бидеш свесен кога работиш на организација. За жал, квалитетот не е доволен за павилјонот да биде видлив, всушност најдобрите павилјони ја содржат токму оваа комбинација меѓу креативноста и добрата организација, мислам дека тоа го постигнавме со уметницата Цибиц и со тимот на нашето претставување на 56-то Венециско биенале.

Незаборавен е Словенечкиот павилјон што го куриравте во 2013 година, тогаш всушност беше лансирана кариерата на Цибиц, колку Венециското биенале влијае на кариерата на уметникот?
– Биеналето е една сцена, но од луѓето и проектот зависи колку ќе се биде присутен на таа сцена. За тоа постојат повеќе фактори. И ако тие се совпаднат, поголем е успехот. На пример, Јасмина Цибиц веќе имаше излагано во меѓународни простори на современата уметност и тоа ѝ даде искуство, а биеналето даде само потврда дека тоа може да го прави и на повисоко ниво. Треба да е јасно дека за нејзиниот меѓународен успех е заслужната самата таа, бидејќи работи многу, и тоа ѝ дава долготрајна присутност во системот на современата уметност. Биеналето беше само дел од таа приказна.

Како влијаеше на вашата кураторска практика позицијата на куратор на националниот павилјон на Словенија? Што научивте од ова искуство?
– Таа позиција не влијаеше толку на развојот на мојата кураторска практика, колку што влијаеше на видливоста на мојата работа во меѓународни рамки. Од тоа искуство ја научив величината на некои практични работи, кои се многу важни ако си вклучен во процесот на создавање на еден павилјон во Венеција. Најважно е што се потврди мојот начин на работа со уметниците, кој е некако долготрајно структуриран, и тоа беше уште една потврда дека работам во вистинска насока. По биеналето, Јасмина и јас создадовме професионална и лична врска, што значи дека довербата била заемна, а тоа ми е многу важно во работата со уметниците.

Што е тоа што визуелно функционира/комуницира со публиката, која трча помеѓу павилјоните, имајќи лимитирано време да ги погледне проектите?
– Интересно е дека кога зборуваме за Венециското биенале, зборуваме како за некој настан што трае само три дена, а не како манифестација што трае шест месеци. Вистина е дека голем дел од системот на валоризација на уметноста се сведува на импулсивни настани во форма на отворања изложби. Секако, ликовноста и визуелниот аспект на презентацијата и интелектуалното ниво влијаат на перцепцијата на делото. Лично не сум прагматичен и во таа смисла ниеден проект не го гледам како некој Прокрустесов кревет, каде што проектот се приспособува на некои параметри. Но треба да се нагласи и тоа дека уметничкото дело секогаш е однос меѓу концептот и формата и дека тоа заедно дејствува во некој излагачки контекст. И ако прифатиме да бидеме дел од „маскарадата“ на современата уметност, треба да ги имаме предвид и механизмите со кои располагаме. Многу елегантно и паметно може да се донесуваат одлуки што го промовираат проектот на концептуално и визуелно ниво, но не го компромитираат туку стануваат негов интегрален дел.

„НСК Стејт павилјонот“ беше фасцинантен проект што вклучи повеќе од 200 учесници, меѓу кои и имиња како Славој Жижек. Колку публиката во Венеција има слух за алтернативни активности?
– „НСК Стејт павилјонот“ беше одлично прифатен и добро посетен. Тоа е доказ дека ако имате квалитетна содржина, искуство во продукцијата и популаризацијата, можете да направите нешто релевантно, нешто надвор од вообичаените начини на работа за Венециското биенале. Луѓето сѐ уште бараат квалитетна содржина, бидејќи тоа ти ги окупира мозокот и телото, останува како материјал за кој се размислува по завршувањето на биеналето, лесните коктели, забави и незадолжително шетање од павилјон до павилјон.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Interview with Nada Prlja _ der Standard

Lands of Free



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s